|
Yaşam Şekli
Yönetim ve
ticaret merkezlerinden uzaklığı yanında,ulaşım ağlarının da dışında
kalması,İlde öteden beri içe dönük bir yaşama biçimi oluşturmuştur.
1930 da Ankara kara ve demiryolunun yapımı kapalı yapının
kırılmasında en büyük etkendir. Ancak tarımın insan gücüne
dayanması,yeni iş alanlarının açılamaması yöre yaşamını pek
değiştirememiştir. Bu geleneksel doku zaman içinde çeşitli göçmen
topluluklarının yöreye yerleşmesiyle küçük değişimlere
uğramıştır.1951 de Bulgaristan’dan
gelen göçmenler de İl merkezi ve çevresinde yerleşmiştir. Aynı
dönemde ülke genelinde beliren siyasal eğilimler,tarımda makinalaşma,kentleşmeye paralel olarak gelişen yapı işleri,İl
yaşamında da Cumhuriyet sonrasının en büyük devrimini yaratmıştır.
Yine aynı dönemde II. Dünya Savaşı yıllarından
başlayarak,doğurganlığın artması sonucu,tarım alanları yöre nüfusu
için yetersiz kalmıştır. Ticaret alanındaki canlanma,kırsal kesimden
kente doğru bir çekim yarattıysa da,kasaba ve kentlerde bu alan kısa
zamanda doymuş ve 1960 sonrasında il dışına ve yurt dışına göç
olgusu başlamıştır. İl Merkezi dışında canlılık gösteren Akdağmadeni
ve Sorgun çekim odakları olmuş ve ulaşımın yaygınlaşmasıyla kentlere
yönelişi hızlandırmıştır.
Halk Giysileri
Başkente
yakınlığı,Yozgat giyim – kuşamı da büyük ölçüde etkilemiştir.
Dokuma ve evde dikilen giysilere dayanan geleneksel giyim-kuşamın
yerini hazır giyim almıştır. Geleneksel kadın giyiminde üçetek en
yaygın entaridir,altına don yada büzmeli şalvar giyilir. “Delme
yelek” veya “Salta” ve bunun uzun kollusu “libade” özellikle genç
kızlarda yaygındır. Başa,pullu veya kudazı,fes,tepelik üstüne düz ve
açık renkli yazma bağlanır. Varlıklı kesim,özel günlerde bele gümüş
kemer bağlar,ayağa yün çorap,lapçın kundura veya çarık giyilir.
Dışarlak olarak kullanılan çarşaf daha sonra mantoya dönüşmüştür. Geleneksel
erkek giyiminde; yakasız mintan,geniş kollu hırka veya kolsuz salta
ve yelek üst giysileri arasındadır. Çeketi andıran bol dikimli aba
ve zıpka geleneksel erkek giyiminin özgün öğelerindendir. Başa
kudazı,fes veya eğri dolanmış kefiye giyilir. Yün çorap
lapçın,kundura,çarık giyimi bütünleyen öğelerdir.
YÖRESEL MİMARİ
Yöre
mimarisinin gelişmesi ve biçimlenmesinde; doğal yapı ve
gereçler,iklim,kapalı yaşama biçimi vb. öğelerin yanında,çeşitli
toplulukların,Rum ve Ermenilerin etkisi olmuştur. Yerleşmenin doğal
konumuna bağlı olarak sokaklar girintili çıkıntılıdır.
Sırtlarını yamaca dayamış,ayrık düzende,bahçeli evler güneye bakar.
Bunlar ev içindeki yaşamın gizliliği düşüncesiyle insan boyunda
duvarlarla çevrilmiştir. “Kanatlı” denilen çift kanatlı büyük bir
kapıdan toprak döşeli avluya girilir. Ahır,kümes,hela,tandır,kuyu
buradadır.Yörede tek katlı,toprak damlı,yalın görünüşlü evler
yanında 2-3 katlı,saçakaltı odalı,saray yavrusu denilebilecek
büyüklükte konaklar da çoktur. Bunların yer katı blok vermeden veya
taştan,üst kat duvarları ise “istidoz” tekniğidir. Sıvalı,iklimin
sertliği nedeniyle kalın duvarlar genelde ak badanalıdır. Tek katlı
yapılarda birkaç basamakla sofaya çıkılır. Odalar sofanın yanlarına
mahzen (Kiler) arkaya yerleştirilir. Çok katlı yapılarda yer katı
mahzen,depo,mutfak ve hizmet bölümlerine ayrılmıştır. Konuk
odası,yatma ve oturma odaları gibi yaşama mekanları üst
katlardadır.İç mimaride ahşap çok kullanılır. Tabanlar tahta
döşemeli,katları bağlayan basamaklar ince oymalı ahşap
korkulukludur. Dolaplar,kapı kanatları,lambalıklar ahşap oymalıdır.
Tabanlar da göbekli,geometrik ve bitkisel motiflidir. Günümüzde ise
ahşap karkas,betonarme karkas yapılar giderek
yaygınlaşmıştır.
YÖRESEL MUTFAK
Yöre
beslenmesi,büyük ölçüde buğday ürünlerine,unlu yiyeceklere
dayanmaktadır. Bulgur,yarma ve düğürcük hemen her tür yemekte ve
çorbada kullanılmaktadır. Yarma,bulgur ve diğer kışlık yiyecekler
genellikle yazdan hazırlanır. Bunların başında “Gırmızı Pevleri”
denen domates salçası,”Go pahla” denen kurutulmuş taze
fasulye,”Çalma, Pekmez, ekşi” turşular, meyve ve “madımak” denen
madımak kurusu, ”Kıyma, sızgıt, pastırma” türü et hazırlıkları
gelir. Makarna,erişte de ev yiyeceklerindendir. “Ağ kabak” (Su
kabağı) tan çorba pişirilir ve kış için kurutulur. “Şalak” denen
kelek turşusu yörenin özgün turşu türlerindendir. Özel günlerde
“arabaşı” en çok rastlanan yemektir. Ayrıca; İlimize özgü en
ünlü yemeklerinden biriside Testi Kebabıdır.
|
